• Oppalaččat

    • Luondu lea máŋggalágan

       

      Leat go smiehtan ahte luondu lea máŋggalágan. Muhtun sajiin lea duottar, muhtun sajiin vuovddit, muhtun sajiin mearragáddi ja muhtun sajiin gieddi.

       

      Mearra ja mearragáddi

      Mearas ja mearragáttiin ásset áibbas earálágan eallit go eará sajiin. Doppe leat mearraguolit nu go dorski, diksu, sáidi ja vuskkon. Dat loktet dušše mearračázis. Daid mii gohčodat mearaguollin. Maiddái leat eallit maid mii gohčodat reabbán.

       

      Gazzareabbát ja širahat 

      Gazzareabbá ja širrát leat dakkár eallit. Gazzareappás leat bastilis gaccat maiguin dat čuolasta gitta jos beare fidne suorpma dahje juolgesuorpma. Dat gal bávččaga. Gazzareabbá lea nu lihkolaš ahte jos das oktage juolgi láhppo, de šaddá ođđa fas sadjái. Gazzareappás lea garraolggoš maid ferte muhtumin molsut. Gazzareabbá stuorru, muhto olggoš bissu seamma stuorisin.

       

      Planktonat

      Mearračázis leat dievva planktonat. Plankton sáhttá leat eallit dahje šattut. Daid ii oainne eará go mikroskohpain, muhto buot eallit mearas dárbbašit planktona. Dat, fállát ja maiddái mearralottit borret planktona. dat eai veaje vuodjat ja čuvvot dušše meara rávnnji. Dávjá dat bohtet ulličázi mielde gáddái, borramuššan máđuide ja širráhiidda.

       

      Eallit dárbbašit oksygena

      Buot eallit dárbbašit oksygena jos galget sáhttit eallit. Oksygena ii sáhte oaidnit, muhto dat lea áimmus ja čázis. Olbmuin leat geahppáid maiguin vuigŋet. Jos mii áigut čáze vuolde vuodjat dahje buokčalit, de ferte doallat vuoiŋŋahaga, dahje geavahit snorkela. Guolit eai dárbbaš dan. Dat sáhttet váldit okygena njuolga čázis.

       

      Guolit

      Guolit ásset čázis. Sis leat vievssit maiguin vudjet ja stivrejit vulos, bajás. Beahceha lihkahallet ovddas maŋos vai sáhttet johtit ovddasguvlui. Guolit eai dárbbaš čáhceluoma. Čáhci dahká ahte čalmmit bissot njuoskkasin.

       

      ČoavddasánitČállinstrategiijat