• Oppalaččat

    • Ustitdiagramma

        

      Go galggat lohkat buohtastahttima dihtii, de lea vuogas hárjehallat seammaláganvuođaid ja iešvuođaid gávdnat govain ja teavsttain. Go buohtastahtát, de sáhtát geavahit ustitdiagrámma. Ustitdiagrámmas leat guokte gierddu, main oasit leat badjálagaid. 

       

      OVDAMEARKA:

        

       

      Govva: Per Jonas Kalvemo

       

      Ustitdiagrámma lea maiddái buorre vuolggasadji go áiggot čállit ákkastallanteavsttaid, main galggat ságaškuššat guokte ášši vuostálagaid.

      Diagrámma sáhttá doaibmat disposišuvdnan, masa álggos čálát mii guktuid áššiin lea erenoamáš  ja loahpas buohtastahtát dan guokte ášši, vai gávdnnat mii oktasaš lea, geahča ovdamearkka bajábealde.

       

       

      Bargobihttá 27 

      Go logat fáktáteavsttaid, de sáhtát oahppat ollu go sirret ja buohtastahtát teavsttaid dieđuid. Dán bargui geavahit ustitdiagrámma.

      1. Loga teakstaosiid muoraid birra.

       

      a. Buohtastahte skábi ja duoma govaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

       

      b. Boahtastahte skábi ja duoma teavsttaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

       

      c. Buohtastahte duoma ja leaibi govaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

       

      d. Buohtastahte duoma ja leaibi, teavsttaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

       

      Go logat fáktáteavsttaid, de sáhtát oahppat ollu go sirret ja buohtastahttát teavsttaid dieđuid muhtun. Dán bargui geavahat ustitdiagrámma.

       

      Skáhpi

      Govva: Trine Noodt  

      Skáhpi lea muorra Sámis mii šaddá 4-10 mehtera allosažžan. Šaddansajit leat rođut, nuorra vuovddit, čáhcegáttit, niittut, bealdoravddat ja šiljut. Skábi lieđđi lea vielgat ja muorjjit leat ruoksadat. Lasttat leat buohtalagaid, guhkit ja saháravdasaččat.

      Skáhpi lea dálkkasšaddu mii sáhttá buoridit borranlusttu ja biebmosuddadanváivviid.

      Dálkasiin geavahuvvojit muora muorjjit.

      Skáhpi ii leat nu dábálaš.

       

      Duopma 

      Govva: Trine Noodt

      Duomas leat dávjá máŋga ruŋggu, ja lea 6-10 mehtera allosaš muorra, mas leat guokte nama, Duopma dahje ávža. Dan lieđit leat vielgadat ja haksojit garrasit.

      Lasttat leat guhkolaččat ja saháravdasaččat. Ollásit láddan muorjjit leat čáhppadat  ja heaŋgájit muorjegihppun.

        

      Leaibi

      Govva: Trine Noodt

      Leaibi šaddá dábálaččat 5-6 mehtera allosažžan ja gieđa gasu. Dan garra lea vilgesránis ja šallat.

      Das leat guhkolaš ja bastilisgeažát lasttat mat leat vuolábealde ránesgulgii. Bealdo- ja meahcceravddat leat dán šaddui miela mielde. Leaibi šaddá deatnogáttis, muhto duottareatnamiin  dat ii gávdno.

       

      a. Buohtastahte skábi ja duoma govaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

      b. Buohtastahte skábi ja duoma teavsttaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

      c. Buohtastahte duoma ja leaibbi govaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

      d. Buohtastahte duoma ja leaibbi teavsttaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

       

      Go logat fáktáteavsttaid, de sáhtát oahppat ollu go sirret ja buohtastahtát teavsttaid dieđuid muhtun. Dán bargui geavahat ustitdiagrámma.

       

      2. Loga teakstaosiid jiekŋaguovžža ja guovžža birra.

       

      Jiekŋaguovža

      Govva: istock.com

      Jiekŋaguovža lea earálágan go eará guovžžat. Dat leai áibbas vielgat ja orru mearragáttis ja gáddečáziin. Jiekŋaguovža lea boraspire, ja borrá eanaš bierggu, nugo njurjuid, guliid ja lottiid.

      Das leat guolggat juolgevuođuin, ja eará guovžžain dat váilot. Jiekŋaguovžža gaskadeaddu lea 300-450 kg, muhto leat vihkkejuvvon joba 700 kg deaddi guovžžat. Geassit jiekŋaguovža borgáda. Ja geassit boahtá gáddái dasgo guolga borgáda. Dalle guovža borrá jeahkáliid, suinniid ja murjjiid, erenoamážit sarriidiid.

      Jiekŋaguovža lea okto ealli. Sáhttá oaidnit jiekŋaguovžža ja čivggaid johtaleamen fárrolagaid, muhto muđui dat lea okto.

      Njiŋŋelas guoddá dábálaččat guokte čivgga. Guovdelas dálvvi roggá njiŋŋalas bieju muohttaga sisa, ja guoddá dohko čivggaid moanaid mánuid boratkeahttá.

      Jiekŋaguovžžat johtalit viidát ja sáhttet mannat guhkás ge gáttis jieŋa ala. Olbmo bivdima geažil leat jiekŋaguovžžat sakka geahppánan. Inuihtat ja eará olbmot leat bivdán daid. Dál lea jiekŋaguovža ráfáidahttojuvvon ollásit.

       

      Guovža

      Govva: istock.com

      Guovžža orohagat leat ráfálaš goahcevuovddit. Guovžža lea váigat deaivat, danne go das lea buorre gullu ja hádjaáicu. Olmmoš lea áidna lunddolaš vašálaš guovžžas, man gal viggá garvit.

      Guovžža ivdni molsašuddá. Dat lea čáhppat, čáhppesruškat dahje fiskesruškat.  Guovža lea Eurohpá stuorámus boraspire. Dat lea hui lášmat ja sáhttá gakcut maid murrii. Lea maid falli ja sávri. Guovžža gaskadeaddu lea sullii 250 kg ja guhkkodat lea 2 mehtera.

      Guovža lea buotborri ja oaivebiebmu leat šattut ja muorjjit. Biergoborramuššan leat muolddahat ja sáhpánat. Nealgeguovža gal sáhttá stuorát ealli goddit. Oppa geasi guovža borrá ja buoidu. Ja go čakča boahtá, dat ohcagoahtá  biedjosaji, maid goaivu miellevilttiide dahje muorramáddaga vuollái. 

      Ođđajagimánu dahje guovvamánus dat guoddá biejus 1 – 4 čivgga. Giđđat dat boltasa čivggaidisguin ja vádjolišgoahtá borramuša maŋis, seammás oahpaha čivggaid. Guovžža ii leat lohpi bivdit.

       

      3. Buohtastahte govaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

      4. Buohtastahte teavsttaid ja ráhkat ustitdiagrámma.

       

      ČállinstrategiijatČállit temáhtalaš teakstaosiid