• Oppalaččat

    • Sámi girječállit

       

      John Gustav Gustavsen

      Issát báhtara, Gustavsen. J.,1989, Jårgaleaddji Å.s.

      John Gustav Gustavsen lea riegádan miessemánu 29.b, 1943:s Porsáŋggus. Son lea čállán girjji Issat báhtara, mii almmuhuvvui 1982:s. Girji lea jorgaluvvon dárogillii “Alarm over Russevåg”.

      Girji lea maid jietnagirjji hámis.

      Romána lea Issáha birra. Issát lea boazosámebárdni ja lea guoktenuppelohkái jahkásaš. Dáhpáhus lea Várjjagis. Issát givssiduvvo skuvllas ja báhtara.

      Dán girjjis mii gullat movt Issáhiin manná go báhtara okto dálvet, go lea seavdnjat ja buolaš.

       

      Čáskirnjárgga-mánat

      Dárogohpis leigga Čáskirnjárgga – gándda guovttos, Hjalmar ja Hugo, beakkánat. Olbmot balle ge sudnos. Soai leigga stuorra šattus, gievrrat ja givssideigga erenoamážit uhcibuid. Hjalmar váccii viđat klássas, Hugo guđadis. Sudnuide eai gallis liikon, ja belkuiga dávjá. Hjalmar lei oktii dorron muhtin nuorra veahkkeoahpaheaddjin. Hugo lei fas oktii gárgidan. Muhtin eará háve leigga fas suoládan šuhkoláda internáhtas. Dalle leigga báhtaran bajás bávtti ala, ja borran buot.

      Hjalmar guovttos Hugoin leigga guktuid váhnemiid massán uhccin jo. Eadni sudnos lei jápmán maŋŋelaš go Hjalmar riegádii. Go Hugo lei golmmajahkásaš, de sáddejuvvui áhčis čeazi lusa Časkirnjárgii. Seamma dálvvi lei sudno áhčči duššan merrii. Dát dáhpáhuvai guovvamánus, riđđu bođii fáhkka go son lei liinna geassimin. Fanas lei gávdnon olgun Stuorravuon-njárgga bokte. Nuppe geasi ledje gávdnan áhči fiervvás, hirssa badjel veallamin. Olbmot ledje vissásat ahte son lei ain eallimin go gáddái bođii. Son fertii lean gávdnan hirssa mearas rievddadeamen. Dasa son leamaš nagodan ala beassat, ja gáddái nu beassan. Das maŋŋil son várra bázii fiervái veallat. Várra lei gollon jámas.

      Dalle lei Hjalmar ge sáddejuvvon Čáskirnjárgii. Ovdal sii ledje orron Álddagohpis, eai guhkkin eret Issaha ja Iŋggá-gácce dálus.

      Hjalmar guovttos Hugoin fertiiga garrasit bargat áhčiska čeazi luhtte. Gitta dan rájes go leigga 5-6 jahkásaččat fertiiga čáziid guoddit, muoraid čohkket, muohttagiid goaivut. Čeahci lei beakkán garas. Son lei leamaš bivddus Jiekŋaábis. Sus lei báhččon eret oassi nuppi gieđas, nu ahte ii sáhttán šat bivdit jiekŋaguovžžaid ja njálaid. “Njálla”, die lei namma maid lei ožžon. Eaba Hjalmar guovttos Hugoin ožžon doarvái borramuša ruovttus juohke beaivvi. Dan seammás go internáhtii bođiiga, boraiga dego gumppet. Eaba soai goassige orron galláneamen. Dan dihtii lei Hjalmar veaháš buoiddes-lágan. Borai álo. Muhto vearrámus lei go čeahci moaráhuvai . Ii oktage sáhttán su orustahttit dalle, ii eamit, ii oktage! Oktii lei cábmán Hugo leairaboahkániin.

      John Gustavsen "Issát báhtara"

       

      In muital

      In Muital, Mienna, J.M., Bárus, 2014

       

      8.

      «Seammás go lávkejin olggos busses, de vásihin juoidá mii aivve geardduhuvvui. Ledjen áibbas vajálduhttán dan. Lea imaš ahte muittus lea dakkár ráigi, ahte maiddái muhtin áibbas unohis vásáhusaid sáhttá vajálduhttit. Biegga mii álo bosui dáppe. Muđui márkanis sáhtii leat beaivvádat ja áibbas goalki, muhto bussebisánanbáikkis goitge lei dat čoaska biegga. Biegga lei dakkár mii bosui vaikko makkár biktasiid čađa. Nu čoaskkis ahte orron dego álás go deaivvai mu. Mun geahčestin ovddos. Skuovat iešguđet ivnnis ja hámis, buohkat jođus ovtta guvlui, dohko gosa ieš ge galgen. Mun ge vázzilin. In háliidan ahte oktage galggai mearkkašit mu, ja dan dagaše várra jus čuččošin akto. Son gii lea earálágan, su buohkat oidnet. Ja mun in háliidan oidnot, ja in goit leat earálágan.

      “gumppet hakset guhtemuš miessi lea vuoimmehuvvon, ja dan álohii fallehit”

      Dan ledjen gullan luonddufága – diimmus. Ii lean oahpaheaddji gii lei muitalan, muhto muhtuma áddjá gii lei boahtán muitalit doložiid birra. Dalán go gullen dien, de jurdilin mu skuvladili birra. Mun oidnen miesáža mas ledje mu čalmmit, ja juohke muora duohken vurde gumppet. Mun in geahčestan bajás go vázzen, in dárbbašan go dovden šilju nu bures. Muhto lei vel eará sivva manne aivve gehččen vulos, “čalmmis oainnát dovdduid”.

      Ja mu dovdduid ii galgan oktage beassat oaidnit. Muhto dál geahčestin bajás, go dat lei juo šaddan dáhpin. Oidnen uvssa, geainnu sisa helvehii. Uvssas lei seamma ivdni go diibmá ja várra dan rájes go visti lei huksejuvvon. Muiten juste makkár lei. Juohke skruvva ja skuovvamearkka. Sáhtten dušše giddet čalmmiid, de muiten juste makkár lei. Uksa ii lean dušše mu muittus, muhto lávii maid álgu nihkui maid dávjá niegadin. Niegus uksa lei áibbas dábálaš uksa, muhto go lahkonin, de rievdagođii. Dat stuorui ja orui maid lihkadeame. Viggen jorgalit, geahčestit eará guvlui. Muhto in nagodan. Ledjen dego massán fámu iežan julggiid ja rupmaša badjel. Go ledjen sullii logi mehtera eret uvssas, de gullagohten jienaid nuppe bealde. Mánát ja nuorat geat rihčo ja bálle. Jienain vuhttoje dušše ovttalágan dovddut, ballu. Lei dego sii eai beassan olggos dieppe, dego uksa livččii lásas ja muhtun lei biinnideame sin. Njozet rahpasišgođii uksa. Mun viggen bisánit, muhto juoga dego gaikkui mu dohko. Geahččalin maid giddet čalmmiid, muhto in dan ge nagodan. Juste ovdalaš go oidnen mii lei siskkobealde uvssa, de gullájin bivastatgálluin. Dál duohtavuođas, de lei uksa seamma fasti ja issoras go niegus, muhto ii lihkadan ja jienat eai gullon siste. Dál mus lei fápmu iežan rupmaša badjel, dahje ovtta ládje ii lean.

      “Buohkat leat ferten ja fertejit skuvlii. Ii leat juoga maid mii sáhttit válljet eret”.

      Dien vástádusa álo gullen go jerren “manin ferten skuvlii”. Buohkat fertejit, vaikko movt leaš doppe.

      – Ii soaitte dáppe. Soaitá buohcci, dahje fárren.

      Álgen fas jurddašit su birra. Dat jurdagat ledje vearrábut go buot eará. Čoavjebávččas ja niegut eai lean buohtastahttinveara su ektui. Dihten ahte son lei dien niegus, lei siskkobealde uvssa. Muhto dihten maid ahte son ii lean gal okta dain geat rihčo jápmagielain. Rahpen uvssa. Gullen fas dien juoidá njoammume mu guvlui. Fas gaskkestii. Fas devddii mirkku mu varrasuonaide.

      – Seammát mu bijadan.

      Nu máŋgii ledjen háliidan dahkat nu, muhto in goassege jorgalan. In sáhttán, in ge nagodan.

      – Jus oktage oaidná ahte vuolggán, de ipmirdit makkár mun lean.»

       

      Jens Martin Mienna, "In muital" 

       

       

      Bargobihttá

      Go leat lohkan girjjiid “Issát báhtara” ja “In muital”:

      – Mii lea girjjiid fáddá?

      – Gávnnat go erohusaid, ja jus gávnnat, mat dat leat?

      – Mo govveba girjječállit dáhpáhusa girjjis?

      GirjerájusBiografiijat